Multimedia Art Productions

🇬🇧 English Translation
🇩🇪 Deutsche Übersetzung

Brief in modern Nederlands
Hoogeerwaarde en Hooggeleerde Heer,
Uw brief van de 15e van deze maand heb ik in goede orde ontvangen. Ik heb daaruit het duidelijke bevel vernomen van de heren gedeputeerden dat de diaconiegelden absoluut niet gebruikt mogen worden om er een pastorie van te kopen. Ook las ik dat dominee Diepelius een brief had meegekregen, waaruit blijkbaar al bleek dat de openstaande vacatures in de kerkenraad waren ingevuld. Ik voel mij daarom verplicht om namens de gehele gemeente de weledele heren nederig te bedanken voor hun zeer goede zorg, bescherming en de belangenbehartiging van de betrokkenen. Hierbij informeer ik u in alle eerbied over het volgende.
Dominee Diepelius is hier op de 11e van deze maand uit Holland gearriveerd. Op de 12e liet hij mij weten dat hij in Den Haag wat goederen voor mij had verkocht en vroeg of ik daarvoor bij hem thuis wilde komen. Ik heb hem naar alle waarheid laten antwoorden dat ik wegens een zware aanval van jicht aan mijn voet zeer slecht ter been was en onmogelijk kon komen. Als dat niet was gebeurd, en als de dominee diezelfde dag niet in de kerk had gezongen, had ik nog niet eens geweten dat dominee Diepelius weer thuis was, laat staan dat hij een brief bij zich had die op mij betrekking had.
Maar naar aanleiding van uw brief heb ik hem meteen laten vragen hoe het kwam dat hij een brief over mij had gekregen en die zo stilletjes voor zich hield. Ik kreeg als antwoord dat het om kerkelijke zaken ging, die altijd in het geheim door de predikant moeten worden afgehandeld en voorgelezen. Toen ik hem vervolgens om een kopie vroeg, antwoordde hij dat hij dat absoluut niet van plan was, omdat ik die dan misschien zou gaan overschrijven, enzovoorts.
Toen het na drie dagen weer wat beter met me ging, heb ik met grote moeite de weg naar de kerk afgelegd. Maar dominee Diepelius heeft mij ronduit als een gek behandeld. Hij zei: "Ik wil de brief nu nog niet lezen, ik heb de weledele heren hierover geschreven en moet nu eerst op antwoord wachten." Ik verzoek u dan ook vriendelijk om het gedrag van zo'n predikant eens in overweging te nemen.
Nadat het geld voor de armen (de 'Gelderen') vele jaren ongebruikt en zonder rente te dragen is blijven liggen – eerst bij de familie Riemenschnijder en daarna bij onze leraar, hoewel ik daar altijd op tegen ben geweest – stemde dominee Diepelius er uiteindelijk met mij mee in. Hij zei: "Ik kan het een niet zonder het ander uitzetten, of we moeten het in een ijzeren kist stoppen." Samen hebben we daarop, zoals u blijkbaar bekend is, de hoogeerwaarde heren aangeschreven. Daarop heeft de heer Riemenschnijder de gelden (op bevel) aan dominee Diepelius moeten overhandigen, zodat deze nu samen in een ijzeren kist gedaan konden worden, onder twee sleutels, in het huis van de predikant. Maar de dominee heeft zich daar achteraf weer tegen verzet en heeft het geld lang in eigen hand gehouden.
(Toevoeging in de marge:)
Hij weet blijkbaar wel hoe hij met het collectezakje rond moet gaan, maar voor de rest doet hij niets. Het gecollecteerde geld steekt onze predikant namelijk elke keer in zijn eigen zak – wat volledig tegen het gebruik ingaat – om daar pas achteraf, wanneer het hem uitkomt, verantwoording over af te leggen.
Nadat er zich enkele zaken rond de heer Riemenschnijder hebben afgespeeld waardoor hij uit de kerkenraad is geraakt (terwijl hij voor die kwesties de zaken al twee jaar liet versloffen, en nog steeds versloft, omdat hij in al die tijd niet in de kerk is gekomen en nog steeds niet komt), is dominee Diepelius bij mij thuis gekomen. Hij vertelde mij dat hij bijna al het geld dat daar lag, had uitgezet in Bergen op Zoom tegen rente. Dit is dan ook alles wat ik van de hele kerkelijke financiën afweet, want er is al in geen zes jaar meer een fatsoenlijke rekening gepresenteerd waar ik iets van afweet, terwijl ik voor die tijd altijd de kerkelijke rekeningen mede ondertekende.
Maar toen ik lucht kreeg van het besluit dat de weledele heren aan onze dominee hadden meegegeven vóórdat hij hierheen kwam, en dat hij zelf heeft ondertekend, kon ik de rekeningen niet meer ondertekenen. Onze predikant handelt namelijk volledig in strijd met het besluit van de hoogeerwaarde heren en zijn eigen handtekening. Hij strijkt onterecht bepaalde armengelden op. Ik kon dit niet toestaan en heb gezegd: "Als de weledele heren het toestaan, leg ik me erbij neer."
Dit is de reden waarom ik zo lang niets van de rekeningen heb willen weten en er nog steeds niets van afweet. Ik heb dit puur uit naastenliefde en om de lieve vrede te bewaren zo lang doodgezwegen. Maar als de zaak eenmaal officieel wordt voorgelegd, zouden er zóveel ware beschuldigingen tegen dominee Diepelius op papier kunnen worden gezet, dat u er versteld van zult staan.
Ik vraag hem nu verder niets anders dan dat hij de rest van het geld, zoals obligaties, inkomsten, collectes, herkomsten en ordonnanties, in de daarvoor bestemde ijzeren kist opbergt onder twee sleutels: één voor de predikant en één voor mij. Maar na herhaaldelijk vragen krijg ik geen antwoord. In plaats daarvan probeert hij hier een schoenmakersknecht tot diaken te maken; iemand die erg beperkt van begrip is en hem in werkelijkheid in alles zijn zin zal geven.
Op die manier zou er straks gemakkelijk gezegd kunnen worden dat een ouderling niet meer de plicht heeft om toezicht te houden op de armengelden. Zo zou de dominee jaarlijks ongestoord zijn onrechtmatige armengeld kunnen incasseren, uitgeven en innemen wanneer het hem uitkomt, zonder aan wie dan ook verantwoording af te leggen. Want die jongeman die dan diaken wordt, zal wel moeten zwijgen.
Dit is de kwestie die ik niet langer voor me kon houden en die ik zeer noodzakelijk geacht heb om aan u bekend te maken. Ik hoop dat u mij mijn vrijmoedigheid niet kwalijk neemt maar mij verontschuldigt, aangezien ik dit als mijn plicht zie.
Ik heb de eer u alle zegeningen van de Allerhoogste toe te wensen en noem mij met veel eerbied,
Hoogeerwaarde en Hooggeleerde Heer,
Antwerpen, 25 juni 1753
Uw geringste en altijd gehoorzame dienaar, Johan Daniel Dülcken
Hier zijn de vertalingen van de brief in modern Engels en modern Duits, met behoud van de formele, maar vloeiende achttiende-eeuwse toon.

🇩🇪🇬🇧

🇬🇧 English Translation

Highly Reverend and Highly Learned Sir,
Your Reverence's letter of the 15th of this month has been received in good order. From it, I have noted the clear directive from the Reverend Gentlemen Deputies that the diaconate funds must absolutely not be employed to purchase a rectory, and also that Reverend Diepelius had been given a letter, from which it apparently was already understood that the vacancies in the incomplete church council had been filled. I therefore feel obliged, in the name of the entire congregation, to most humbly thank the Reverend Gentlemen for their excellent care, protection, and leadership in the interest of those concerned. I respectfully inform Your Reverence of the following.
Reverend Diepelius arrived here from Holland on the 11th of this month. On the 12th, he sent word that he had sold some goods for me in The Hague and asked me to come to his house. I had him answered in all honesty that I was severely inconvenienced by a severe attack of gout in one foot and could not possibly come. Had that not occurred, and had the minister not sung in church that same day, I would still not know that Reverend Diepelius was home, let alone that he had brought a letter concerning me.
However, upon receiving Your Reverence's letter, I immediately sent word to ask him how it came about that he had a letter concerning me and kept it so quietly to himself. I received the reply that these were church affairs, which must always be dealt with and read in secret by the minister. When I simply requested a copy of it, he answered that he had no intention of doing so, as I might perhaps copy it down, etcetera.
When I was somewhat better three days later, I made it to the church with great difficulty. However, Reverend Diepelius treated me frankly like a fool, saying: "I do not wish to read the letter yet; I have written to the Reverend Gentlemen about this and must first await their reply." I therefore kindly request Your Reverence to take the conduct of such a minister into consideration.
After the money for the poor (the 'Gelderen') had lain idle and without bearing interest for many subsequent years—first in the hands of the Rimenschnijder family and later with our teacher, though I was always opposed to this—Reverend Diepelius finally agreed with me on the matter. He said: "I cannot invest the one without the other, unless we put it in an iron chest." Together we then wrote to the Highly Reverend Gentlemen about this, as is apparently known to you. Thereupon, Mr. Rimenschnijder was obliged (by order) to hand the funds over to Reverend Diepelius, so that they could now be placed together in an iron chest under two keys, in the minister's house. But the minister has since opposed this again and has kept the money in his own hands for a long time.
(Marginal note:)
He apparently knows how to go around with the collection bag, but as for the rest, he does nothing. For our minister pockets the collected money every single time—which is entirely contrary to custom—only to account for it later at his own pleasure.
After certain events took place regarding Mr. Rimenschnijder, by which he was removed from the church council (whereas before those events he had neglected the affairs for two years, and still neglects them, as he has not come to church in all that time and still does not come), Reverend Diepelius came to my house. He told me that he had invested almost all the funds lying there at interest in Bergen op Zoom. This is all that I know of the entire church finances, for no proper account has been rendered for about six years that I know of, whereas before that time I always co-signed the church accounts.
But when I discovered the resolution given by the Reverend Gentlemen to our minister before he came here, which he himself signed, I could no whom longer sign the accounts. For our minister acts entirely contrary to the resolution of the Highly Reverend Gentlemen and his own signature. He wrongfully pockets certain poor-monies. I could not allow this and said: "If the Reverend Gentlemen permit it, I am reasonably satisfied."
This is why I have wanted to know nothing of the accounts for so long and still know nothing of them. I have kept silent about this for so long out of charity and for the sake of peace. But if the matter were ever officially presented, so many true grievances could be written against Reverend Diepelius that Your Reverence would be astonished.
I now ask nothing further of him than that he place the remainder of the money, such as bonds, income, collections, origins, and warrants, into the iron chest made for that purpose under two keys: one for the minister and one for me. But after much asking, I receive no answer. Instead, he seeks to make a deacon out of a shoemaker's apprentice here; a man of very limited understanding who would agree with him in absolutely everything.
In this manner, it could easily be said that it is no longer an elder's duty to supervise the poor-monies. Thus, the minister could quietly collect, spend, and receive his improper poor-monies annually as it pleases him, without consulting anyone. For that young man who would then become a deacon will surely have to remain silent.
This is the matter which I could no longer keep to myself and which I deemed highly necessary to make known to Your Reverence. I hope Your Reverence will not resent my great boldness but excuse me, considering my duty.
I have the honor to wish Your Reverence all the blessings of the Almighty and respectfully call myself,
Highly Reverend and Highly Learned Sir,
Antwerp, 25 June 1753
Your Reverence's humblest and always obedient servant, Johan Daniel Dülcken





🇩🇪 Deutsche Übersetzung
Hochehrwürdiger und Hochgelehrter Herr,
Euer Ehrwürden Schreiben vom 15. dieses Monats habe ich in guter Ordnung erhalten. Daraus habe ich den klaren Befehl der Ehrwürdigen Herren Deputierten ersehen, dass die Diakoniegelder keinesfalls zum Kauf eines Pfarrhauses verwendet werden dürfen. Auch las ich, dass Pastor Diepelius ein Brief mitgegeben worden war, woraus offenbar bereits zu entnehmen war, dass die vakanten Stellen im unvollständigen Kirchenrat besetzt worden sind. Ich fühle mich daher verpflichtet, im Namen der gesamten Gemeinde den Ehrwürdigen Herren untertänigst für ihre sehr gute Vorsorge, den Schutz und die Wahrung der Interessen der Beteiligten zu danken. In aller Ehrerbietung berichte ich Euer Ehrwürden über das Folgende.
Pastor Diepelius ist hier am 11. dieses Monats aus Holland eingetroffen. Am 12. ließ er mich wissen, er habe in Den Haag einige Waren für mich verkauft und ich solle zu ihm nach Hause kommen. Ich habe dem Herrn nach der reinen Wahrheit antworten lassen, dass ich wegen eines schweren Gichtanfalls an einem Fuß sehr gehbehindert sei und unmöglich kommen könne. Wäre dies nicht geschehen und hätte der Pastor nicht am selben Tag in der Kirche gesungen, wüsste ich noch immer nicht, dass Herr Diepelius wieder zu Hause ist, geschweige denn, dass er einen Brief mitgebracht hat, der mich betrifft.
Doch auf das Schreiben Euer Ehrwürden hin habe ich ihn sogleich fragen lassen, wie es komme, dass er einen Brief über mich erhalten und ihn so stillschweigend für sich behalten habe. Ich erhielt zur Antwort, es handle sich um Angelegenheiten der Kirche, die der Prediger stets im Geheimen abzuhandeln und zu lesen habe. Als ich ihn lediglich um eine Abschrift bat, antwortete er, das sei er keineswegs gesonnen zu tun, da ich diese dann vielleicht abschreiben würde, und so weiter.
Als es mir nach drei Tagen etwas besser ging, habe ich mich mit großer Mühe zur Kirche geschleppt. Aber Pastor Diepelius hat mich geradezu wie einen Narren behandelt und gesagt: „Ich will den Brief jetzt noch nicht lesen; ich habe den ehrwürdigen Herren darüber geschrieben und muss nun erst auf Antwort warten.“ Euer Ehrwürden belieben daher wohl zu bedenken, wie ein solcher Prediger sich verhält.
Nachdem die Gelder für die Armen (die „Gelderen“) viele Jahre lang ungenutzt und ohne Zinsen zu tragen in den Händen der Familie Rimenschnijder sowie unseres Lehrers gelegen hatten – obwohl ich stets dagegen war –, stimmte Pastor Diepelius schließlich mit mir überein. Er sagte: „Ich kann das eine nicht ohne das andere anlegen, es sei denn, wir tun es in einen eisernen Kasten.“ Gemeinsam haben wir daraufhin, wie Euer Ehrwürden offenbar bekannt ist, den hochehrwürdigen Herren geschrieben. Daraufhin musste Herr Rimenschnijder die Gelder (auf Befehl) an Pastor Diepelius übergeben, damit diese nun zusammen in einem eisernen Kasten im Hause des Predigers unter zwei Schlüsseln verwahrt werden. Doch dieser hat sich danach wieder dagegen aufgelehnt und das Geld lange Zeit in eigenen Händen behalten.
(Zusatz am Rand:)
Er weiß offenbar wohl, wie man mit dem Klingelbeutel umgeht, aber für den Rest tut er nichts. Denn die gesammelten Gelder steckt unser Prediger jedes Mal in die eigene Tasche – was völlig gegen den Brauch ist –, um danach nach eigenem Belieben darüber Rechnung abzulegen.
Nachdem sich einige Angelegenheiten um Herrn Rimenschnijder zugetragen haben, wodurch er aus dem Kirchenrat ausgeschieden ist (während er vor diesen Angelegenheiten die Sachen zwei Jahre lang hat schleifen lassen, und noch immer schleifen lässt, da er in all dieser Zeit nicht in die Kirche gekommen ist und noch immer nicht kommt), ist Herr Diepelius zu mir nach Hause gekommen. Er erzählte mir, er habe fast alle dort liegenden Gelder in Bergen op Zoom auf Zinsen angelegt. Dies ist alles, was ich von den gesamten Kirchenfinanzen weiß, denn es ist seit etwa sechs Jahren keine ordentliche Rechnung mehr vorgelegt worden, von der ich weiß, während ich vor dieser Zeit die Kirchenrechnungen stets mitunterzeichnet habe.
Als ich jedoch von dem Beschluss erfand, den die ehrwürdigen Herren unserem Pfarrer mitgegeben hatten, bevor er hierher kam, und den er selbst unterzeichnet hat, konnte ich die Rechnungen nicht mehr unterzeichnen. Denn unser Prediger handelt völlig im Widerspruch zum Beschluss der hochehrwürdigen Herren und seiner eigenen Unterschrift. Er streicht unrechtmäßig bestimmte Armengelder ein. Ich konnte dies nicht dulden und sagte: „Wenn die ehrwürdigen Herren es erlauben, bin ich billig zufrieden.“
Dies ist der Grund, warum ich so lange nichts von den Rechnungen habe wissen wollen und noch immer nichts davon weiß. Ich habe dies rein aus Nächstenliebe und um des lieben Friedens willen so lange verschwiegen. Wenn die Sache aber erst einmal offiziell vorgebracht würde, könnten so viele wahre Klagepunkte gegen Herrn Diepelius zu Papier gebracht werden, dass Euer Ehrwürden darüber staunen würden.
Ich verlange nun weiter nichts von ihm, als dass er den Rest des Geldes, wie Obligationen, Einnahmen, Kollekten, Einkünfte und Anweisungen, in den dafür bestimmten eisernen Kasten unter zwei Schlüsseln einschließt: einen für den Prediger und einen für mich. Doch nach vielem Fragen erhalte ich keine Antwort. Stattdessen versucht er, aus einem hiesigen Schuhmacherknecht einen Diakon zu machen; einem Menschen von sehr geringem Verstand, der ihm in allem und jedem zustimmen würde.
Auf diese Weise könnte man später leicht behaupten, es sei nicht mehr die Pflicht eines Ältesten, die Aufsicht über die Armengelder zu führen. So könnte der Pfarrer jährlich ungestört seine unrechtmäßigen Armengelder einziehen, ausgeben und einnehmen, wie es ihm beliebt, ohne einen Menschen zu konsultieren. Denn jener Jüngling, der dann Diakon würde, müsste wohl schweigen.
Dies ist die Angelegenheit, die ich nicht länger für mich behalten konnte und die ich für dringend notwendig erachtet habe, Euer Ehrwürden zur Kenntnis zu bringen. Ich hoffe, Euer Ehrwürden werden mir meine große Kühnheit nicht verübeln, sondern mich entschuldigen, da ich dies als meine Pflicht ansehe.
Ich habe die Ehre, Euer Ehrwürden allen Segen des Allerhöchsten zu wünschen und nenne mich mit viel Ehrerbietung,
Hochehrwürdiger und Hochgelehrter Herr,
Antwerpen, den 25. Juni 1753
Euer Ehrwürden geringster und stets gehorsamer Diener, Johan Daniel Dülcken