Dulcken: 5 Generaties Orgel-, Clavecimbel- en Fortepianobouwers
🇳🇱

🇬🇧 - English

🇩🇪 - Deutsch

Het Dulcken Project

 

Binnen de geschiedenis van de familie Dulcken vormen theologie, muziek en techniek al eeuwenlang de centrale rode draad. 

Het genealogisch onderzoek naar deze dynastie start in de zestiende eeuw bij de Wundarzt Eberhard von Dülcken (ca. 1535–1617). Na een opeenvolging van medici in de vroege generaties — waaronder arts Johannes von Dülcken en rector-wundarzt Johannes (Jan) Dülcken — verschoof het familiale zwaartepunt gaandeweg naar de disciplines religie, ambacht en muziek.

Deze transitie begon bij de theoloog en organist Eberhard Dulcken. Diens zoon, pastoor Georg Ludwig Dülcken uit Wingeshausen, combineerde zijn theologische ambt met een diepgaande expertise in de orgelbouw. Hij goot zijn eigen orgelpijpen en trad op als extern deskundige; zo werd hij in oktober 1724 samen met organist Johann Conrad Diehl naar Heinsberg geroepen om de gebreken van het aldaar aanwezige orgel te inspecteren. De opgebouwde familiale synergie tussen techniek en klank bereikte uiteindelijk een internationaal hoogtepunt bij zijn zoon, Johannes Daniel Dulcken. Diens in Antwerpen gebouwde klavecimbels verwierven destijds faam ver buiten de stadsgrenzen.

 

Louis Dulcken Sr.: Innovatie en Expansie

Johannes Daniels zoon, Louis Dulcken Sr. (Johannes Lodewijk), trad in de voetsporen van zijn vader. Van 1755 tot 1762 was hij als instrumentmaker actief in Amsterdam. Zijn Amsterdamse periode viel samen met die van  Hendrik Blötz. Blötz adverteerde op 15 juli 1758 in de Amsterdamsche Courant met twee fortepiano's en bouwde bovendien het orgel voor Curaçao. Vervolgens verplaatste Louis Sr. zijn werkzaamheden naar Hasselt (Overijssel). Zijn periode in Hasselt werd gekenmerkt door een ambulante bedrijfsvoering langs lokale herbergen, maar ook door een roerig juridisch verleden. De omvangrijke rechtspraak uit deze periode biedt vandaag de dag een schat aan historische informatie.

Zijn ambities om burgemeester van Hasselt te worden stuitten op fel verzet van de zittende magistratuur. Dit leidde tot zijn detentie toen hij weigerde de namen van zijn politieke achterban prijs te geven. Naast deze politieke strijd werd hij geconfronteerd met een aanklacht wegens sodomie, een delict waarop destijds de doodstraf stond. In 1775 repatrieerde Louis Sr. met zijn zoon Louis Jr. en enkele van zijn ambachtslieden naar Antwerpen om het familieatelier voort te zetten; zijn echtgenote Catharina Koning verliet Hasselt in 1776.

 

Louis Dulcken Jr.: De Weg naar de Europese Top

De terugkeer naar Antwerpen markeerde de definitieve introductie van Louis Jr. (Jan Lodewijk) in het vak. Hoewel traditionele encyclopedieën vermelden dat hij het ambacht in Parijs leerde, tonen archiefbrieven uit Utrecht aan dat hij al op 13-jarige leeftijd volwaardig meewerkte in het Antwerpse atelier van zijn vader. In deze periode profileerde de familie zich nadrukkelijk met technische innovaties: op 6 juli 1775 adverteerde de Gazette van Gent met een door Louis Sr. ontwikkelde fortepiano met een vernieuwend mechanisme om de dynamiek (crescendo en diminuendo) te reguleren.

Later vestigde Louis Sr. zich als instrumentbouwer in het Parijs van Lodewijk XVI en Marie Antoinette; in de huwelijksakte van zijn zoon werd hij officieel aangeduid als "koninklijk instrumentbouwer". Louis Jr. zette zijn carrière voort in München. Op 18-jarige leeftijd trad hij als bouwer in dienst bij het vermaarde Mannheimer orkest van keurvorst Karl Theodor — destijds het meest vooraanstaande ensemble van Europa.

 

De Sporen van het Geloof

Naast het vakmanschap vormde de standvastigheid in het gereformeerde geloof een constante factor binnen de familie. Bij hun terugkeer in Antwerpen sloot de familie zich aan bij de Olijfbergkerk, de enige gereformeerde kerkgemeenschap van de stad. Deze religieuze inbedding bracht hen herhaaldelijk in conflict met de lokale orthodoxie. Recent teruggevonden correspondentie in het Utrechts Archief werpt voor het eerst licht op een slepende kwestie rondom dominee Diepelius, die een kind had verwekt bij zijn nicht. Zowel Johannes Daniel als later Louis Sr. raakten betrokken bij felle geschillen met deze predikant.

Ook het persoonlijke leven van Louis Jr. werd door religieuze wetmatigheden getekend. Hij huwde de gevierde katholieke pianiste Sophie Le Brun — de bekendste pianiste van München. Vanwege hun verschillende geloofsovertuigingen trouwde het paar tweemaal: eerst voor de gereformeerde kerk in Augsburg, en vervolgens via een speciale ontheffing in de katholieke adventstijd in München.

 

Doel van het Project

Het Dulcken Project brengt al deze historische sporen voor het eerst digitaal samen. Aan de hand van originele archiefstukken, herontdekte brieven, gedetailleerde stambomen en de bewaard gebleven instrumenten wordt de cultuurhistorische impact van deze unieke dynastie van bouwers en denkers inzichtelijk gemaakt.

 

Het Dulcken-onderzoek is mogelijk gemaakt door Henk Poelarends uit Hasselt (Overijssel), dankzij zijn kennis van het oude Hasseltse archief, en door Hans Meijer, een nazaat van de Dulckens. Het genealogisch onderzoek van met name Ivo de Bruin bracht ons naar de verschillende plekken waar de Dulckens hebben gewoond en gewerkt.

Daarnaast bedanken we alle archieven en de personen die archiefstukken hebben gescand en ons op weg hebben geholpen. Onder elke scan die op onze website is gepubliceerd, staan zij met naam vermeld.

Wingeshausen 21 april 1706

Eodem Ich Georg Ludwig Dülcken einen

Jungen sohn tauffen laßen, gevatter:

mein Schwager Johan Daniel Eberhardi 

Inspector zu Siegen

mein Bruder Johan Leopold Dülcken,Prae=

ceptore 4 et 3 ter Classis in Bremen

mein schwester Anna Catharina.

Ist genant

Johan[n] Daniel.

🇳🇱

Op dezelfde dag [Eodem] heeft Georg Ludwig Dülcken een jonge zoon laten dopen.

Peetouders / Getuigen:

Mijn zwager Johan Daniel Eberhardi, inspecteur [superintendent/opziener] te Siegen

Mijn broer Johan Leopold Dülcken, leraar [Praeceptor] van de 4e en 3e klas te Bremen

Mijn zuster Anna Catharina.
Is genoemd: Johan[n] Daniel.

Conrad Knöpfel, geboren in Wolfershausen in 1662, ingeschreven aan de universiteit van Marburg in 1680, werd provisiecommissaris in het Hessische fort Rheinfels bij St. Goar. 
Conrad Knöpfel trouwde Regina Magdalena Dirx op 29. April 1695. Conrad Knöpfel stierf voor 1721

Taufeintrag Susanna Maria Knöpfel - transcriptie Dr. Johannes Burkardt

Doop van Susanna Maria Knöpffel, dochter van Johann Conrad Knöpffel, Proviant-Commissair en Stift-Kellner in St. Goar, op 11 september 1706 
(Archiv der Evangelischen Kirche im Rheinland, Boppard, KB 149/1 (St. Goar ref.), p. 149.)



Den 11 t[en] [Novem]bris wurde Don[n]erstag Nachmittags zwisch[en] 12 u[nd] 1 Uhren


nach gehaltener


Beth=Stunde in öffentl[icher] Versam[m]lung getaufft Susanna Maria,


H[errn] Johann Conrad Knöpffels, Proviant-Com[m]issarii u[nd] Stiffts=


Kellners allhier Töchterlein. Gevattern waren Herr Oswald


Wollff, Nachgänger am hiesigen Hoch=Fürstl[ichen] Gesam[m]t-Rhein=


Zoll, u[nd] Fr[au] Maria Barbara, H[errn] Samuel Kellers, Stadt=


Lieutenants allhier ehel[iche] Hauß-Frau, wie auch H[errn] Pfarrers Geissel


Fr[au] Eheliebste von Wollroda


des H[errn] Vatters Schwester.*

* Die letzten 12 Wörter mit blasserer Tinte später nachgetragen.

Heiratseintrag Johann Daniel Dülcken und Susanna Maria Knüpfelin 1733

Heiratseintrag Johann Daniel Dülcken und Susanna Maria Knüpfelin - transcriptie Dr. Johannes Burkardt



17. [Decem]ber * Sindt H[er]r Johann Daniel Dülcken, Kauff- u[nd] Handels=mann,
H[errn] Pfarrers Dül=
ckens zu Winches=hausen (sic!) in der Graffschafft Berlenburg
Ehel[icher] Sohn, u[nd] J[ung]fer
Susanna Maria Knüpfelin, des weyland H[errn] Johann Conrad Knüpfels
gewesenen proviant=Com[m]issarii u[nd] Stiffts=Kellers allhie,
nachgelasene Ehel[iche]
Tochter, copuliret u[nd] den 23 t[en] augusti hui[us] anni zum
I stenmal p[ro]clamiret word[en].

* Darunter Eintrag mit blasserer Tinte, aber von gleicher Hand: „16. hui[us] de infra. N[ota] B[ene].“

 

Huwelijk van de koopman en handelaar Johann Daniel Dülcken, zoon van de predikant Dülcken zu Wingeshausen in het graafschap Berleburg, met Susanna Maria Knüpfelin, dochter van de overleden Proviant-Commissair en Stift-Kellner Johann Conrad Knüpfel, op 17 december 1733
(Voor de huwelijksinschrijving van 1733 staat er: Archiv der Evangelischen Kirche im Rheinland, Boppard, KB 149/1 (St. Goar ref.), p. 287.)

17 [decem]ber – Zijn heer Johann Daniel Dülcken, koopman en handelaar, echtelijke zoon van heer dominee Dülcken te Wincheshausen (sic! [bedoeld is Wingeshausen]) in het graafschap Berleburg, en jonkvrouw Susanna Maria Knüpfelin, echtelijke overgebleven dochter van wijlen heer Johann Conrad Knüpfel, in leven proviantcommissaris [voor de vesting Rheinfels] en stichtsontvanger/financieel beheerder alhier, in de echt verbonden, nadat zij op 23 augustus van dit jaar voor de 1e maal zijn afgekondigd. (Daaronder een inschrijving in blekere inkt, maar van dezelfde hand: „16de van deze [maand] van hieronder. Let wel.“) 

Stifts-Keller (Stichtsontvanger): De hoogste financiële functionaris en rentmeester van het stift, verantwoordelijk voor het geldelijk beheer, de inning van pachten en de administratie van de bezittingen.Proviant-Commissarii: De logistiek ambtenaar verantwoordelijk voor de voorraadbeheer en bevoorrading (zoals graan, voedsel en uitrusting) van de strategische rijksvesting Rheinfels te Sankt Goar.Historisch contextpunt: De aanduiding "allhie" (alhier) bevestigt de locatie van het huwelijk in Sankt Goar, precies aan de voet van de vesting Rheinfels en de zetel van het stift St. Goar.

🇳🇱 
Een haastig Adventshuwelijk: de verbintenis tussen Johann Daniel Dülcken en Susanna Maria Knüpfel in de Stiftskirche van St. Goar, onder de schaduw van burcht Rheinfels



In de strategische garnizoensstad St. Goar groeide Susanna Maria Knüpfel op in de absolute bovenlaag van de vroegmoderne ambtelijke elite. Haar vader, Johann Conrad Knüpfel, bekleedde daar een invloedrijke dubbelfunctie waarin de militaire en kerkelijke macht van het Graafschap Hessen samenkomen. Als proviant-commissarius dirigeerde hij de logistiek van de machtige vesting Burg Rheinfels, terwijl hij als Stiffts-Keller (stiftsrentmeester) de rechterlijke en uitvoerende spil vormde in het fiscale en civiele beheer van het lokale koorherenstift. Deze biografie belicht de bevoorrechte leefwereld van een jonge vrouw op het snijvlak van wetgeving, economie en de dynamische Rijnhandel.

🇳🇱 HET CONFLICT dominee DIEPELIUS en Johannes Daniel & Johannes Lodewijk Dülcken


🇬🇧 THE CONFLICT between Reverend DIEPELIUS and Johannes Daniel & Johannes Lodewijk Dülcken 


🇩🇪 DER KONFLIKT zwischen Pfarrer DIEPELIUS und Johannes Daniel & Johannes Lodewijk Dülcken

Click on the photo above to play the video

Suite du 14 fructidor l’an trois 
aujourd'hui est comparu Louis Dulken 
facteur de clavesin [demt = demeurant?] rue 
Martin et du figuier N°32 lequel a dit 
qu'il [se rend] caution de la [citoyenne] Dulken son 
épouse envers le [citoyen] Bouvet [pour la somme] de 
cinq mille neuf cens quatre livres portée [au jugement?] 
du 2 [du présent?] et a signé 
Louis Dulcken 


Vervolg op 14 fructidor, jaar III Vandaag verscheen Louis Dulken, klavecimbelbouwer, woonachtig op nr. 32, rue Martin et du Figuier, die verklaarde dat hij zich borg stelt voor burger Dulken, zijn echtgenote, jegens burger Bouvet voor een bedrag van vijfduizend negenhonderdvier livres, zoals vastgelegd in het vonnis van 2 van de lopende [maand], en heeft ondertekend: Louis Dulcken

transcriptie Richard Etiévant

 

HUWELIJKSGESCHENK FRANZ DANZI 

Concerto pour le Piano-Forte avec Accompagnement de 2 Violons, Alto, Basso, 2 Flutes, 2 Hautbois et 2 Cors, composé et dédié à Madame Sophie Dulcken née Lebrun par son Oncle Franz Danzi. Oeuvre 4

"Nomina Sponsoru[m] Dülken, seu Dälken dessen Revalidation m[a]t[ri]m[on]ii ____   x    Lebrun

Dies Mensis 27.  Decembris An[n]o 1799

Ludovicus Dülken churf[ürstlicher] Hof-Instrumen[ten]macher, acatholicus, des Ludovicus Dülken k[öniglich] französischen Instrumenten machers, dann Anna dessen Eheweib beiden seelig, ehlicher Sohn, mit Sophia Lebrun, des Ludovicus Lebrun churf[ürstlichen] Hofmusikus, dann Francisca dessen Eheweib seelig, ehelichen Tochter. Testes: Theobald Marchand churf[ürstlicher] Theater-Director, Franz Danzi c[h]u[r]f[ürs]t[licher] Kapelmeister, tempore vetito cum dispensatione denuntiationu[m]”.

Click on the video above, featuring a song by Danzi/Marchand, to hear an original Louis Dulcken instrument from 1815.

 

27 mei 2025  BEIERS NATIONAAL MUSEUM - Paula Bär-Giese soprano & pianist

Madame Danzi (née Margaretha Marchand): "Dir nach 'oh' die ich liebe"- Louis Dulcken fortepiano 1815

 

Madame Danzi (née Margaretha Marchand): "Dir nach 'oh' die ich liebe"- Louis Dulcken fortepiano Paula Bär-Giese soprano & pianist Margaretha Marchand After the death of his wife, Leopold Mozart occasionally took students into his home, including Heinrich and Margarethe Marchand. April, 1782, Leopold wrote: ‘My son is in Vienna and is remaining there [...] Meanwhile I am having a pleasant time with two pupils whom I am instructing, the twelve-year- old son and the fourteen-year-old daughter of Herr Marchand, theatrical manager in Munich. I hope to make a great violinist and clavier player out of the boy and a good singer and excellent clavier player out of the girl.’ The family correspondence reveals that Leopold had a great concern for his students and their ‘ups and downs’. Leopold must have enjoyed being able to pass on his experiences and to have gifted students under his care once again. The children were also very attached to him; Margarethe even called him ‘dearest Papa’. Leopold continued to follow Gretl’s singing career after she had left his care, and he frequently sent proud reports to Nannerl. On 19 November, 1784: ‘Gretl sang splendidly, and received from the elector, who talked to her afterwards, and then from Maestro Prat etc. and all [the others] the greatest acclaim. You know that they have been longing to know here who was to become 2nda Donna, since Lisel Wendling declined to do the 2nda Donna opposite Mme le Brun, especially because this time it [is] an insignificant part with two very short ariettas.  Louis Jr Dulcken received an education from his father in Hasselt, Antwerp and Paris but, via Hamburg, started working as a piano builder in Munich at the invitation of the Elector Karl Theodor. In 1799, he married the soprano & pianist Sophie Lebrun. Present at their wedding was the soprano, pianist and composer Margaretha Danzi, born Marchand. Sophie Dülcken-Lebrun (20 July 1781 – 23 July 1863) was a German pianist and composer, the daughter of Munich court oboist Ludwig August Lebrun and singer and composer Francesca Lebrun (born Danzi). Sophie Lebrun was born in London while her mother was on tour. She studied singing with her uncle, composer Franz Danzi, and piano with Andreas Streicher. After completing her studies, Sophie Lebrun toured in Europe and became a well-known singer & concert pianist. She married Munich court piano maker J.L. Dülcken in 1799 A Mannheim Family of Musicians: the Danzis & Self-accompanied singing. Mozart liked the Mannheimers more than the people in Salzburg: the Mannheimers were, in any case, real music professionals, while most of the Salzburgers were just semi-professionals or simple amateurs, often even of bad level. The Mannheim family of the Danzis was that kind of family of music professionals of high level Mozart wanted to be in connection with. The old Danzi was Innocenz Danzi, the famous first cellist at the Mannheim Court since 1754 and whose playing Mozart admired very much. In the winter of 1780, Mozart was commissioned by the elector Karl Theodor to write an opera, Idomeneo. The first performances took place at the Residenztheater in Munich on 29 January 1781. Mozart lavished high praise on Innocenz Danzi for his cello performance at the premiere of Idomeneo. Old Danzi had three children: Johann, who became violinist; Franziska, who became an important international Opera singer (better known as Lebrun, the surname of her husband, the famous oboist Ludwig August Lebrun, another Mannheimer); Franz, an important cellist, who became an important conductor and composer.

Jan Jansz Uijl & Nicolaes Vallet - Amsterdam masters of still life painting and the lute 1610 - 1640

The Stichting  Musick’s Monument produces Historical Art Productions. Pictures, music and text are integrated: You will hear music from the same period and the same area of origin as the visual materials; these are supplemented with explanatory text. From this combination evolves something like a Gesamtkunstwerk (a total work of art), a complete new way of digital art presentation since 2011.