De Mozarts over de muzikale dynastie Danzi, Lebrun en Dulcken

De brieven van Leopold en Wolfgang Amadeus Mozart vormen een schat aan informatie over de topmusici van hun tijd. In hun correspondentie spelen de beroemde sopraan Francesca Danzi en hoboïst Ludwig August Lebrun een opvallende rol, evenals hun hechte muzikale familie: Francesca’s broer, componist en cellist Franz Danzi, en zijn vrouw, de gevierde zangeres Maria Margarethe Marchand. Hun gezamenlijke muzikale erfgoed leefde voort in Francesca’s dochter Sophia – een uitzonderlijk getalenteerd pianiste en zangeres – die later trouwde met Louis Dulcken. 

Lees hier wat vader en zoon Mozart schreven over de optredens en het vakmanschap binnen deze markante familie.

HUWELIJKSGESCHENK FRANZ DANZI 

Concerto pour le Piano-Forte avec Accompagnement de 2 Violons, Alto, Basso, 2 Flutes, 2 Hautbois et 2 Cors, composé et dédié à Madame Sophie Dulcken née Lebrun par son Oncle Franz Danzi. Oeuvre 4

"Nomina Sponsoru[m] Dülken, seu Dälken dessen Revalidation m[a]t[ri]m[on]ii ____   x    Lebrun

Dies Mensis 27.  Decembris An[n]o 1799

Ludovicus Dülken churf[ürstlicher] Hof-Instrumen[ten]macher, acatholicus, des Ludovicus Dülken k[öniglich] französischen Instrumenten machers, dann Anna dessen Eheweib beiden seelig, ehlicher Sohn, mit Sophia Lebrun, des Ludovicus Lebrun churf[ürstlichen] Hofmusikus, dann Francisca dessen Eheweib seelig, ehelichen Tochter. Testes: Theobald Marchand churf[ürstlicher] Theater-Director, Franz Danzi c[h]u[r]f[ürs]t[licher] Kapelmeister, tempore vetito cum dispensatione denuntiationu[m]”.

1800 - Theobald Ludovicus

1801 - Philippus Henricus

1803 - Louise

1805 - Franzisca Magdalena 

1807 - Violanda Dulcken

1808 - Juliana Johanna

1813 - Alexander

1817 - Carolina Charlotte

Click on the video above, featuring a song by Danzi/Marchand, to hear an original Louis Dulcken instrument from 1815.

27 mei 2025  BEIERS NATIONAAL MUSEUM - Paula Bär-Giese soprano & pianist

Madame Danzi (née Margaretha Marchand): "Dir nach 'oh' die ich liebe"- Louis Dulcken fortepiano 1815

🇳🇱

Margaretha Marchand: Van wonderkind bij Leopold Mozart tot gevierd operaster en componiste

In de achttiende-eeuwse muziekwereld vormden persoonlijke netwerken, hofkapellen en muzikale families één hecht web. Een prachtig voorbeeld hiervan is het leven van Maria Margaretha Marchand (1768–1800). Als jonge pupil in het huishouden van Leopold Mozart groeide zij uit tot een van de meest veelzijdige musici van haar generatie: een gevierd operazangeres, virtuoos pianiste en begaafd componiste.

Opgegroeid in het theater

Margaretha werd in 1768 geboren in een echt theatergezin (vermoedelijk in Frankfurt am Main, tijdens een tournee van haar ouders). Haar vader, Theobald Hilarius Marchand, was een vooraanstaand theaterdirecteur in Mannheim en later in München, en haar moeder Magdalena Brochard was actief als actrice, zangeres en danseres.

Al op zeer jonge leeftijd stond Margaretha op de planken in kinderrollen. Haar eerste serieuze zang- en muzieklessen kreeg zij vanaf 1778 in München van niemand minder dan Francesca Lebrun (geboren Danzi), een van de grootste sopranen en componistes van Europa. Deze vroege band zou haar verdere leven en carrière blijvend kleuren.

Een nieuw muzikaal gezin in Salzburg

Na het overlijden van zijn vrouw nam Leopold Mozart in Salzburg regelmatig getalenteerde leerlingen in huis om hen op te leiden. Tussen 1781 en 1784 woonden de jonge Margaretha, haar twee jaar jongere broer Heinrich en hun nichtje Johanna Brochard (‘Hännchen’) bij hem onder één dak.

In april 1782 schreef Leopold vol enthousiasme over zijn nieuwe pupillen. Zijn eigen zoon Wolfgang verbleef op dat moment in Wenen, waardoor Leopold weer alle ruimte had om zijn enorme pedagogische ervaring door te geven aan een nieuwe generatie:

Leopolds toekomstvisie. Hij zag een grote toekomst voor beide kinderen. Van de twaalfjarige Heinrich hoopte hij een groot violist en klavierspeler te maken, terwijl hij de veertienjarige Margaretha klaarstoomde tot een goede zangeres en een uitstekend klavierspeelster.

Een brede opvoeding. De kinderen werden niet slechts als kostgangers behandeld, maar als volwaardige gezinsleden. Zij kregen een brede culturele en intellectuele vorming en deelden het dagelijks leven, inclusief alle vreugde en verdriet, met de familie Mozart.

‘Liefste Papa’. Uit de bewaard gebleven familiecorrespondentie blijkt dat Leopold enorm begaan was met de ups en downs van zijn leerlingen. De kinderen waren op hun beurt diep aan hem gehecht; Margaretha noemde haar leermeester in brieven zelfs liefkozend ‘liefste Papa’.

Doorbraak en triomfen op het podium

Ook nadat Margaretha (door Leopold liefdevol ‘Gretl’ genoemd) in 1784 zijn huis in Salzburg had verlaten om aan het hof in München te gaan werken, bleef hij haar loopbaan op de voet volgen. Regelmatig stuurde hij trotse verslagen naar zijn dochter Nannerl.

Op 19 november 1784 berichtte Leopold over een beslissend moment in haar carrière. Gretl had schitterend gezongen en oogstte de grootste lof van zowel de keurvorst—die haar na afloop persoonlijk aansprak—als van de aanwezige maestro’s. Zij was op het laatste moment ingevallen als seconda donnanaast haar voormalige lerares Francesca Lebrun, nadat de oorspronkelijke zangeres (Lisel Wendling) deze kleine partij met slechts twee korte arietta’s had geweigerd. Ondanks de bescheiden omvang van de rol maakte Margaretha direct een verpletterende indruk.

Na haar officiële aanstelling als hofzangeres in München in 1786 groeide zij uit tot een gevierd vertolkster van de grote operapartijen van Wolfgang Amadeus Mozart. Zij schitterde in uiteenlopende rollen die een enorme vocale flexibiliteit vereisten, waaronder:

Susanna in Le Nozze di Figaro

Fiordiligi in Così fan tutte

De Koningin van de Nacht in Die Zauberflöte

Donna Anna in Don Giovanni

Blonde in Die Entführung aus dem Serail

Huwelijk met Franz Danzi en Europese tournees

In 1790 trouwde Margaretha met de componist, cellist en kapelmeester Franz Danzi (1763–1826), die de broer was van haar oude zanglerares Francesca Lebrun. Ook Wolfgang Amadeus Mozart nam nota van dit huwelijk en schreef op 4 november 1790 aan zijn vrouw Constanze: “Gretl is nu getrouwd met de broer van Madame le Brun, dus zij heet nu Madame Danzi...”

Het huwelijk vormde het begin van een intensief artistiek partnerschap:

Muzikale muze. Margaretha inspireerde haar echtgenoot tot het schrijven van diverse opera’s, concertaria’s en vocale werken die exact op haar indrukwekkende stemomvang en techniek waren toegesneden.

Internationale roem. Tussen 1791 en 1796 trok het echtpaar door Europa met het beroemde operagezelschap van impresario Domenico Guardasoni. Als prima donna van het gezelschap vierde Margaretha grote triomfen in vooraanstaande muzieksteden als Leipzig, Praag, Venetië en Florence.

Terugkeer naar München. In 1796 keerden zij terug naar München, waar Margaretha werd aangesteld als prima donna van het hoftheater en Franz in 1798 vice-kapelmeester werd.

Eigen composities en een te vroeg einde

In een tijd waarin de muzikale rol van vrouwen op het podium meestal beperkt bleef tot zingen of klavierspel, onderscheidde Margaretha zich door haar sterke compositorische talent, dat zij bij Leopold Mozart had ontwikkeld. Hoewel musici en critici haar werk prezen om zijn verfijning en expressiviteit, werd tijdens haar leven vrijwel niets gedrukt.

Tot haar bewaard gebleven werken behoren onder meer:

Drie sonates voor pianoforte en viool (Opus 1), die zij opdroeg aan haar leermeesteres en schoonzus Francesca Lebrun.

Variaties over de ‘Marche des Marseillois’ (Opus 2) en diverse andere variatiewerken voor piano.

Gezamenlijke composities, waaronder het expressieve tweede deel (Andante in f-mineur) van Franz Danzi’s Pianosonate in F-majeur (Op. 3).

Aan deze veelbelovende loopbaan kwam abrupt een einde. In juni 1800 overleed Margaretha Danzi-Marchand in München op slechts 32-jarige leeftijd aan een slepende longziekte. Haar dood trof Franz Danzi zo zwaar dat hij zich jarenlang terugtrok uit het openbare muziekleven. Uit eerbetoon zorgde hij ervoor dat een groot deel van haar nagelaten composities tussen 1801 en 1802 postuum in druk verscheen.

Muzikale verbondenheid over generaties heen: De families Lebrun en Dulcken

Hoe hecht de muzikale kringen rondom München waren verweven, blijkt uit de nauwe banden met de beroemde pianobouwersfamilie Dulcken—en uit de manier waarop dit muzikale erfgoed generaties lang werd doorgegeven.

Louis Dulcken Jr. (1761–1836) had het vak van pianobouwer geleerd van zijn vader in Hasselt, Antwerpen en Parijs. Vanuit Parijs vestigde hij zich in 1781 rechtstreeks op uitnodiging van keurvorst Karl Theodor als hofpianobouwer in München. In april 1799 trad hij daar in het huwelijk met Sophie Lebrun (1781–1863), een Duits pianiste en componiste.

Sophie was de dochter van hoboïst Ludwig August Lebrun en zangeres Francesca Lebrun—de vrouw naast wie Margaretha in 1784 haar grote doorbraak beleefde. Toen Sophie op jonge leeftijd wees werd, nam haar oom Franz Danzi haar onder zijn hoede en verzorgde haar verdere muzikale opvoeding. Onder zijn vleugels ontwikkelde Sophie zich tot een uitmuntend concertpianiste en componiste. Margaretha Danzi-Marchand was op het huwelijk van Sophie en Louis in 1799 dan ook niet alleen als gevierd operaster aanwezig, maar ook als geliefde tante en eregast.

De muzikale vorming die Franz Danzi aan Sophie meegaf, werkte bovendien nog generaties lang door aan de Europese hoven:

Eersteklas pianistes. Sophie Dulcken-Lebrun gaf haar hoogstaande pianotechniek en muzikale opvoeding rechtstreeks door aan haar kinderen. Haar dochters Louise Dulcken (1803–1857, gehuwd Bohrer) en Fanny Dulcken (1805–1873, gehuwd Bohrer) groeiden beiden uit tot eersteklas concertpianistes met internationale faam.

Koninklijke leerlingen. Louise Dulcken-Bohrer werd hofpianiste in Stuttgart en pianolerares van de Württembergse prinsessen—onder wie prinses Sophie van Württemberg, de latere koningin Sophie der Nederlanden (echtgenote van koning Willem III). Haar schoonzus Louise Dulcken (geboren David, 1811–1850, gehuwd met Sophie's zoon Theobald Dulcken) vestigde zich in Londen en werd daar de pianolerares van de Britse koningin Victoria. Zo leefde de muzikale traditie die begon bij Leopold Mozart, Francesca Lebrun, Margaretha Marchand en Franz Danzi voort tot aan de belangrijkste koninklijke hoven van de negentiende eeuw.

Eberhard 1633 - 1699

Georg Ludwig 1679 - 1752

Johan Daniel 1706 - 1757

Johannes Lodewijk 1735 - 1795/1799

Johannes 1742 - 1775

Jan Lodewijk 1761 - 1836

Johannes 1768 - 1835

Innocens Danzi

Francesca Lebrun - Danzi

Franz Danzi

Margaretha Danzi - Marchand

Sophie Dulcken - Lebrun

Hortense de Beauharnais

Eugène de Beauharnais