Multimedia Art Productions

Joannes Dulcken ( 1742 – 1775)
Hans Meijer en Henk Poelarends

Joannes Dulcken wordt op 10 september 1742 in Antwerpen gedoopt door ds. Diepelius in de Gereformeerde Kerk de Olijfberg. Hij is de jongste zoon van Johannes Daniël Dulcken, klavecimbelbouwer, die een atelier en werkplaats in Hopland vestigt, en Susanna Maria Knopffel die glaswerk voor een glasblazerij in Ykenvliet verkoopt. (Advertentie 5 Meert 1756 & 14 Meert 1758)

Joannes krijgt zijn opleiding tot klavecimbelbouwer bij zijn vader. Daar komt abrupt een einde aan wanneer deze op 11 april 1757 na een ziekbed overlijdt. Joannes is dan 14 jaar oud. Twee weken eerder, op 23 februari 1757, regelt zijn vader Johannes Daniël de erfenis. De zieke Daniël wil dat zijn bedrijf in Antwerpen wordt voortgezet. Hij wil niet terugvallen op zijn oudste zoon Johannes Lodewijk, ondertussen gehuwd met Catharina Koning, die in Amsterdam een goed lopend bedrijf heeft opgezet en er zijn aanwijzingen dat Susanne ook ziekelijk is. Daarom laat hij aan zijn testament een bijlage toevoegen waarin wordt vastgelegd dat, na zijn dood Joannes de gereedschappen en instrumenten die nodig zijn om klavecimbels en orgels te maken, krijgt. Ook wordt vastgelegd dat Joannes zijn jongste zuster Joanna Elisabeth (3 februari 1747) moet onderhouden.

Na de dood van zijn vader zet Joannes het bedrijf voort samen met zijn moeder Susanne en zijn zwager Johannes Herman Faber, gehuwd met zijn oudste zus Joanna Henriëtta. Ze verkopen niet alleen klavecimbels in Antwerpen maar ook in Brussel. Ondertussen blijven de familieverhoudingen goed. Wanneer op 22 juli 1757 in de Westerkerk te Amsterdam het eerste kind van Johannes Lodewijk en Catharina, Susanne Maria wordt gedoopt is grootmoeder Susanna getuige. En wanneer op 9 augustus 1761 het vierde kind, Jan Lodewijk, gedoopt wordt, is Joannes zelf samen met zijn zus Maria Sophia getuige.

Ondertussen lopen de zaken in Antwerpen slecht. Er is veel concurrentie. In april 1763, wanneer Joannes 21 jaar is, besluiten hij en zijn moeder om naar Brussel te verhuizen. De Magistraat van Brussel weigert hen het burgerschap en daarmee samenhangende belastingvoordelen. Ondanks deze negatieve reactie besluiten ze het huis en bedrijf in Hopland te verkopen en naar Brussel te verhuizen. Ook in Brussel lopen de zaken niet naar verwachting en ze krijgen om ”haar niet in broodschaarste te laten” een vrijstelling van de Staten van Brabant om in Antwerpen, Leuven en omringende plaatsen instrumenten te mogen verkopen. Ze nemen een groot aantal instrumenten uit Antwerpen mee. Van één klavecimbel is bekend dat deze in 1769 nog onder de naam Johannes Daniel verkocht wordt. Helaas loopt de verhuizing naar Brussel op niets uit. Ergens tussen 1765 en 1769 wordt besloten om het bedrijf te beëindigen. Joannes vinden we in 1771 terug in Amsterdam en zijn moeder Susanna gaat naar haar zoon in Hasselt (Overijssel).

In 1772 verhuist Joannes naar Den Haag en gaat op 15 november in ondertrouw met Sara Brull, geboren in Gulpen bij Maastricht. (huwelijk op 29 november in Scheveningen). Ze gaan wonen aan de Toornstraat bij bakker Haantjes. Daar worden in het ‘Gekroonde Land van Belofte’ verschillende door hem gemaakte klavecimbels verloot.

In 1773 verhuist hij naar het Westeynde bij het Slop van de Drie Boeren. Daar presenteert hij zich als Meester klavecimbelmaker en biedt o.a. een klavecimbel aan gemaakt door Ruckers, die hij verlengd heeft tot vijf octaven.
Op 21 mei 1775 wordt hun dochter Suzanna Maria Sara gedoopt in de St.-Jacobskerk. Johannes van Dulcken en Sara Brull stelden op dezelfde dag 21 mei 1775 een testament op waarin de echtgenoot een “clavercingelmaker” wordt genoemd. Twee maanden later wordt Joannes erg ziek. Op 22 juli 1775 overlijdt hij op 36-jarige leeftijd. Als doodsoorzaak wordt “aan kramp in de ingewanden” opgetekend. Een maand later, op 21 augustus, overlijdt ook hun dochter Suzanne “aan rotkoortsen”.

Van zijn klavecimbels die in Brussel zijn gemaakt, is er een uit 1769 overgebleven. Een klavecimbel uit 1764 werd tijdens de Tweede Wereldoorlog in Berlin vernietigd.

« IOHANNES # DANIEL # DÜLCKEN # ME # FECIT # BRÜXELLIS # ANNO # 1769 # »
Johannes Dulcken was toen 27 jaar en zijn vader al 12 jaar overleden